کتاب :باقرشهر شهر تاب آور برنامه ریزی راهبردی ارتقاء تاب آوری شهری

خرید بک لینک

فهرست مطالب

عنوان صفحه

مقدمه 1

پیشxadگفتار 5

فصل اول

معرفی اجمالی باقرشهر

1-1. موقعیت باقرشهر 13

1-2. تاریخچه باقرشهر 14

1-3. زمینxadشناسی و ناهمواری 19

1-4. آبxadوxadهوا 21

1-5. اقتصاد و اشتغال 23

فصل دوم

مبانی نظری تابxadآوری

2-1. مفهوم تابxadآوری 31

2-2. رویکردهای مفهومی تابxadآوری در حوزه سوانح طبیعی 35

2-2-1. تابxadآوری بهxadعنوان پایداری 35

2-2-2. تابxadآوری بهxadعنوان بازیابی 36

2-2-3. تابxadآوری بهxadعنوان دگرگونی 36

2-3. ابعاد و عناصر تابxadآوری شهری 37

2-3-1. تابxadآوری اجتماعی 37

2-3-2. تابxadآوری اقتصادی 39

2-3-3. تابxadآوری مدیرتی نهادی 41

2-3-4. تابxadآوری محیطی کالبدی 42

2-4. اصول تابxadآوری 43

فصل سوم

مؤلفهxadهای فضایی-کالبدی تاثیرگذار بر تابxadآوری باقرشهر

3-1. کاربریxadهای مختلف زمین 47

3-1-1. کاربریxadهای نظامی، اداری و انتظامی 50

3-1-2. کاربریxadهای بهداشتی درمانی 50

3-2. کیفیت بناها 53

3-3. نظام تراکمxadها 54

3-3-1. تراکم جمعیتی 54

3-3-2. تراکم ساختمانی 56

3-4. فرسودگی بافت 60

3-5. تاسیسات و تجهیزات شهری 63

3-6. میزان فضاهای باز 63

3-7. شبکهxadهای دسترسی و معابر 63

3-8. دفع و هدایت فاضلابxadها و هرزآبxadها 64

3-9. سازمان فضایی مراکز کار و فعالیت 65

3-10. وضعیت سواد 67

فصل چهارم

آسیبxadشناسی باقرشهر بر اساس مؤلفهxadهای تهدیدزای پیرامون

4-1. شرایط منطقه و گسلxadها 69

4-2. شرکت پالایش نفت تهران و صنایع و فعالیتxadهای وابسته به آن 73

4-2-1. خط لوله انتقال نفت 73

4-2-2. تاسیسات فنی بخشxadهای مختلف پالایشگاه و صنایع مرتبط 74

4-2-3. خط لوله انتقال سوخت 74

4-2-4. مخازن ذخیره سوخت 74

4-2-5. تانکرها و نفتxadکشxadها 76

4-2-6. شرکت پالایش نفت تهران 76

4-3. خطوط شبکه برق فشار قوی منطقه 78

4-4. نیروگاه گازی ری 80

4-5. خط لوله گاز فشار 100 منطقه 80

4-6. خدماتxadرسانی بیمارستانxadهای منطقه و راهxadهای دسترسی به آنها 83

4-7. پتانسیل خطر سیلxadگیری، آبxadگرفتگی و روانxadگرایی در اثر زمینxadلرزه 86

4-8. مراکز حیاتی حساس و مهم شهر و پیرامون 86

فصل پنجم

ارزیابی خطرپذیری باقرشهر بر اساس اطلاعات پیمایش

5-1. تحلیل وضعیت تابxadآوری اجتماعی باقرشهر 96

5-1-1. حس تعلق به مکان 86

5-1-2. احساس هویت 99

5-1-3. مشارکت عمومی 102

5-1-4. احساس امنیت اجتماعی 105

5-1-5. مهاجرت 107

5-1-6. ایدئولوژی و جهانxadبینی 108

5-1-7. روابط و صمیمیت خانواده 112

5-1-8. روابط همسایگی 114

5-1-9. آگاهی ساکنان از زلزلهxadخیز بودن منطقه 118

5-1-10. برگزاری دورهxadهای آمادگی در برابر زمینxadلرزه 120

5-1-11. دانش زلزلهxadشناسی و شناخت تبعات زلزله 123

5-1-12. میزان دانش کمکxadهای اولیه 124

5-1-13. میزان آشنایی با وظایف سازمانxadهای امداد و نجات 128

5-1-14. جمعxadبندی وضعیت تابxadآوری اجتماعی باقرشهر 130

5-2. تحلیل وضعیت تابxadآوری اقتصادی باقرشهر 132

5-2-1. مالکیت 132

5-2-2. اشتغال 134

5-2-3. درآمد خانوار 137

5-2-4. افزایش درآمد ماهانه نسبت به ماه قبل 139

5-2-5. افزایش درآمد سالانه نسبت به سال قبل 141

5-2-6. پسxadانداز مالی برای مواقع بحران 143

5-2-7. نوع سازه و کیفیت ساختمان محل کار 145

5-2-8. استفاده از وامxadهای مسکن 148

5-2-9. جمعxadبندی وضعیت تابxadآوری اقتصادی باقرشهر 148

5-3. تحلیل وضعیت تابxadآوری نهادی باقرشهر 150

5-3-1. منابع و امکانات سازمانxadهای امدادرسان 150

5-3-2. هماهنگی میان ادارات و سازمانxadهای مسئول 150

5-3-3. عملکرد سازمانxadهای شهری برای جلوگیری از تخلفات ساختمانی 151

5-3-4. عملکرد خدماتی سازمانxadهای شهری 153

5-3-5. میزان رعایت قانون ساختxadوxadساز در میان ساکنان شهر 155

5-3-6. آمادگی فنی و ابزاری شورای شهر و شهرداری در زمان وقوع بحران 157

5-3-7. آموزشxadهای غیرحضوری برای آمادگی در زمان بحران 157

5-3-8. آشنایی با طرحxadهای اسکان اضطراری و شرایط آن 158

5-3-9. جمعxadبندی وضعیت تابxadآوری نهادی باقرشهر 159

5-4. تحلیل وضعیت باقرشهر به لحاظ تابxadآوری محیطی کالبدی 161

5-4-1. فرسودگی بافت 161

5-4-2. عمق فضا 161

5-4-3. دسترسیxadها و شبکهxadراهxadها 162

5-4-4. پیامدهای نامطلوب صنایع نفتی در زمان زمینxadلرزه برای باقرشهر 165

5-4-5. ارزیابی تاثیر همجواری با تهران در زمان وقوع بحران 167

5-4-6. دسترسی به بیمارستانxadها و مراکز امدادی 167

5-4-7. میزان فضاهای باز اطراف محل سکونت 168

5-4-8. وضعیت دسترسی ساکنان به محور ارتباطی اصلی شهر با تهران 171

5-4-9. فعالیتxadهای کارگاهی و صنعتی در محله 173

5-4-10. دسترسی به حملxadوxadنقل عمومی 175

5-4-11. رضایت از کیفیت شبکه مخابراتی (تلفن) 177

5-4-12. رضایت از شبکه آبxadرسانی در زمان بحران 179

5-4-13. رضایت از شبکه برق در زمان بحران 181

5-4-14. رضایت از شبکه انتقال گاز در زمان بحران 183

5-4-15. رضایت از اینترنت 185

5-4-16. ثابتxadسازی وسایل منزل برای زمان بحران 187

5-4-17. جمعxadبندی وضعیت تابxadآوری محیطی کالبدی باقرشهر 189

5-5. جمعxadبندی وضعیت کلی تابxadآوری باقرشهر در برابر زمینxadلرزه 191

فصل ششم

اصول دهگانة تابxadآورسازی شهرها و راهکارهای پیشنهادی مربوط

6-1. اصل اول : چهارچوب سازمانی و اداری 195

6-1-1. راهبردها و راهکارهای پیشنهادی 196

6-2. اصل دوم : تامین مالی و منابع 198

6-2-1. راهبردها و راهکارهای پیشنهادی 199

6-3. اصل سوم : شناسایی و ارزیابی مخاطرات چندگانه 201

6-3-1. راهبردها و راهکارهای پیشنهادی 201

6-4. اصل چهارم : حفاظت از زیرساختxadهای ارتقاء تابxadآوری 203

6-4-1. راهبردها و راهکارهای پیشنهادی 205

6-5. اصل پنجم : محافظت از امکانات و خدمات ضروری 206

6-5-1. راهبردها و راهکارهای پیشنهادی 207

6-6. اصل ششم : تدوین مقررات و استفاده از برنامهxadریزی 205

6-6-1. راهبردها و راهکارهای پیشنهادی 208

6-7. اصل هفتم : آموزش و آگاهی عمومی 210

6-7-1. راهبردها و راهکارهای پیشنهادی 211

6-8. اصل هشتم : حفاظت از محیطxadزیست و تقویت زیستxadبوم 212

6-8-1. راهبردها و راهکارهای پیشنهادی 213

6-9. اصل نهم : تاسیس و آمادگی مؤثر سیستمxadهای هشدار و واکنش سریع 215

6-9-1. راهبردها و راهکارهای پیشنهادی 215

6-10. اصل دهم : احیاء و بازسازی جوامع 217

6-10-1. راهبردها و راهکارهای پیشنهادی 218

6-2.چگونگی بهxadکاربستن اصول دهگانه برای تابxadآورسازی باقرشهر 220

6-2-1.مرحله اول: سازماندهی و آمادگی برای پذیرش و بهxadکاربستن

اصول دهگانه 220

6-2-2. مرحله دوم : تشخیص و ارزیابی خطراتی که باقرشهر را تهدید میxadکنند 221

6-2-3. مرحله سوم : اجرای یک برنامه عملیاتی برای ایجاد شهری

ایمن و تابxadآور 222

6-2-4. مرحله چهارم : اجرای برنامه 223

6-2-5. مرحله پنجم : پایش و پیگیری 224

6-3. راهکارهای تامین مالی برنامه کاهش خطرپذیری بلاها 225

فصل هفتم

برنامهxadریزی راهبردی باقرشهر در برابر زمینxadلرزه

7-1. مزایای برنامهxadریزی راهبردی برای تابxadآوری 230

7-2. اصول برنامهxadریزی 231

7-3. توانxadسنجی تابxadآوری باقرشهر از دیدگاه شهروندان، مسئولان و نخبگان 232

7-4. برنامه راهبردی 232

7-4-1. تعیین الزامات و اصول برنامهxadریزی تابxadآوری 232

7-4-2. سناریونگاری(سناریوهای ارتقاء تابxadآوری باقرشهر) 235

7-4-3. سناریونگاری بر اساس تحلیل ماتریس SWOT 236

7-4-4. تجزیهxadوxadتحلیل نتایج حاصل از موقعیت سناریوهای مختلف 246

7-5. چشمxadانداز تابxadآوری باقرشهر در سال 1406 249

7-6. تعیین اهداف کلان 249

7-7. تعیین عرصهxadهای راهبردی برنامهxadریزی 250

7-8. تدوین برنامه راهبردی تابxadآوری 251

7-9. امکانxadپذیری تحقق برنامه راهبردی 257

7-10. تعیین اقدامات اجرایی به تفکیک طرحxadهای موضعی و موضوعی 258

7-11. تفکیک برنامهxadهای اجرایی در سه فاز تابxadآوری 270

7-12. برنامه اجرایی ارتقاء تابxadآوری شهری باقرشهر 280

فهرست منابع 305


اصطلاح تابآوری دارای سابقه بسیار طولانی است و کاربرد آن حداقل به یک قرن پیش از میلاد برمیگردد (Alexander, 2013: 2708). این واژه ریشه در سنتهای انتظامی علوم مختلف ازجمله مهندسی، اکولوژیکی و علوم اجتماعی دارد (Pizzo, 2015: 135). امروزه مفهوم تابآوری وارد حوزه برنامهریزی با جهتگیریهای مختلف اجتماعی، اقتصادی، کالبدی، مدیریتی و... شده است، اگرچه بیشتر توجه آن هنوز هم در مورد مسائل زیستمحیطی متمرکز است و بخش وسیعی از عرصهxadهای آن به مدیریت کاهش خطرات محیطxadزیستی مانند زمینxadلرزه، سیل، توفان، و گرمxadشدن کره زمین اختصاصیافته است (Ibid: 134). تابxadآوری در مدیریت مخاطرات طبیعی مقولهxadای بسیار گسترده و چندبعدی است که از یک xadسو میxadتواند بهxadعنوان چهارچوب هماهنگxadکننده کلیه مراحل مدیریت سوانح قبل، حین و بعد از سانحه مورد استفاده قرار گیرد (پیرعطا و همکاران، 1392: 5). کارل فولک و همکاران (2002)، تابxadآوري را به سه خصوصيت متفاوت تقسيمxadبندي کردند: ۱) بزرگي شوکي که سيستم ميتواند تحمل کند و در وضعيت معين باقي بماند ۲) درجهxadاي که سيستم قادر به خودسازماندهی است و ۳) درجهxadاي که سيستم ميتواند ظرفيت سازگاري و يادگيري را ايجاد کند(Folke, et al, 2002:438). تبیین تابxadآوری در برابر تهدیدات، در واقع شناخت نحوة تأثیرگذاری ظرفیتxadهای اجتماعی، اقتصادی، نهادی، سیاسی و اجرایی جوامع شهری در افزایش تابxadآوری و شناسایی ابعاد مختلف تابxadآوری در شهرها است. نوع نگرش به مقوله تابxadآوری و تحلیل آن، از یک طرف در چگونگی شناخت تابxadآوری وضع موجود و علل آن نقش کلیدی دارد و از طرف دیگر سیاستxadها و اقدامات تقلیل خطر و نحوة رویارویی با آن xadرا تحت تأثیر اساسی قرار میxadدهد. از اینxadروست که تبیین رابطه تابxadآوری در برابر تهدیدات و کاهش اثرات آن، با توجه به نتایجی که در بر خواهد داشت و تأکیدی که این تحلیل بر ابعاد تابxadآوری دارد، از اهمیت بالایی برخوردار است (فرزاد بهتاش و همکاران، 1392: 34).

زمین لرزه پدیدهxadxadxadxadxadxadای طبیعی است که میxadتواند آسیبxadهای اجتماعی، اقتصادی، کالبدی را در پیxadداشته باشد. آمادگی برای برخورد با این پدیدة طبیعی جنبهxadهای گوناگونی دارد. اما تاکنون تنها به یکی از جنبهxadهای آن توجه شده و آن مقاوم سازی سازهxadهاست. امروزه مشخص شده است که پیشرفتxadهای اساسی در فناوری ساختمانxadسازی و مهندسی سازه هر چند که تأثیر بسیار زیادی بر کاهش آسیبxadپذیری در برابر زمینxadلرزه داشته، اما به تنهایی نمیxadتواند تمامی جنبهxadهای آسیبxadپذیری در برابر آن را کاهش دهد. آسیبxadپذیری در مقیاس شهرها به مراتب بیش از آسیبxadپذیری مجموع ساختمانxadها یا عناصر زیر ساختی شهر به صورت منفرد را شامل میxadگردد. کاهش آسیبxadپذیری ناشی از زمینxadلرزه در محیطxadهای شهری هنگامی تحقق میxadیابد که ایمنی شهر در برابر خطرات زمینxadلرزه به عنوان یک هدف در تمامی سطوح برنامهxadریزی کالبدی (از معماری تا آمایش سرزمین) مد نظر قرار گیرد. در اینجا با استفاده از تمهیدات برنامهxadریزی میxadتوانیم شهرها را به گونهxadای طراحی و برنامهxadریزی کنیم که به هنگام وقوع زمینxadلرزه کمترین آسیب به آنها وارد شود. این موضوع در ایران با توجه به قرارگیری کشور بر روی کمربند لرزهxadای آلپ- هیمالیا، که آن را بهxadصورت بالقوه در معرض زمینxadلرزه و آسیب های ناشی از آن قرار داده است، از اهمیت خاصی برخوردار است.

بر اساس گزارش سازمان ملل، در سال 2003 میلادی، کشور ایران در بین کشورهای جهان، رتبه نخست را در تعداد زمین لرزهxadهای با شدت بالای 5.5 ریشتر و یکی از بالاترین رتبهxadها را در زمینه آسیبxadپذیری از زمینxadلرزه و تعداد افراد کشته شده در اثر این سانحه، داشته است. بر اساس همین گزارش، در کشور ایران زمینxadلرزه وجه غالب را در بین سوانح طبیعی داراست (UNDP, 2004: 12). بررسی آمار زمینxadلرزهxadهای با بزرگی بیش از 5/6 ریشتر حاکی از آن است که در یکصد سال گذشته، حدود چهل زمینxadلرزه در ایران رخ داده است. در کشور ما بهxadطور متوسط هر 5/2 سال یک زمین لرزه شدید یا خیلی شدید رخ می دهد (آرین، 1382: 7). ایران طی قرون گذشته، 130 زمین لرزه با بزرگی 5/7 ریشتر یا بیشتر را تجربه کرده است (Ghafory- Ashtiany, 1999:4). طی پنج دهة گذشته، چندین زمینxadلرزه در کشور به وقوع پیوسته که تقریبًاً تمامی آنها به بروز فاجعهxadهای هولناک منجر شده است. زمینxadلرزهxadهای بوئینxadزهرا (1341)، طبس (1357)، رودبار و منجیل (1369)، بم (1382) و زرند (1383)، بیانگر این واقعیت تلخ میxadباشند (زنگی آبادی و تبریزی، 1385: 117).

میزان لرزهxadخیزی یک منطقه متغیری است وابسته به تعداد گسلxadهایی که در آن منطقه وجود دارد. گسلxadهای زیادی از جنوب شهر تهران در جهت های مختلف عبور می نماید که تعداد زمین لرزهxadهای اتفاق افتاده در بخش های جنوبی تهران خود عامل گویایی در اهمیت محدوده مورد نظر به لحاظ لرزهxadخیزی می باشد.

در کنار باقرشهر که موضوع بررسی این نوشتار را تشکیل میxadدهد، صنایع عظیم پالایش نفت فعالیت میxadکنند که هر کدام در مواقع زمینxadلرزه امکان حریق در آنها وجود دارد. برخی از این شرکتxadها درست در کنار مساکن شهر قرار گرفتهxadاند. در فاصله چند صدمتری شهر، دهxadها مخزن فولادی با قابلیت ذخیره میلیونxadها لیتر انواع سوخت قرار گرفتهxadاند . یک خط لوله روزانه 250 هزار بشکه نفت را به این صنایع میxadرساند و روزانه بیش از 1500 تانکر 25 هزارلیتری از این تاسیسات بارگیری کرده و از کنار شهر گذر میxadکنند. نیروگاه گازی ری خود موجب وجود یک خط لوله فشار قوی انتقال گاز، مخازن ذخیره و شبکه های انتقال برق فشار قوی است در کنار شهر قرار دارند. همچنین در مجاورت شهر بیش از 70 کارگاه بازیافت پلاستیک و انبارهای آنها جلب نظر میxadکند. شهر در حدفاصل 1 و 3 کیلومتری از دو گسل لرزهxadزا قرار دارد. در 50 تا 70 کیلومتری شمال شهر مورد مطالعه، سه سد عظیم قرار گرفته و جهت شیب و مسیل های قدیمی از آنها به سمت شهر است.

با توجه به پتانسیلxadهای خطر بالای منطقه که به برخی اشاره گردید، در این نوشتار اهداف زیر دنبال شده است:

- ارزیابی خطرپذیری شهر باقرشهر از منظر ابعاد چهارگانة تابxadآوری؛

- شناسایی زمینهxadها و عوامل مؤثر بر تابxadآوری باقرشهر ؛

- ارائه برنامة ارتقاء تابxadآوری باقرشهر برای زمانxadهای قبل، حین و بعد از بروز بحران؛

پژوهش انجامxadشده در خصوص باقرشهر که در این کتاب آورده شده بهxadلحاظ هدف، کاربردی، به لحاظ روش انجام مبتنی بر رویکرد تحلیلی- تجویزی و به لحاظ نوعیت دادهxadها جزء تحقیقات تلفیقی (کمی و کیفی) است. دادهxadهای مورد استفاده در آن به شیوه اسنادی و میدانی گردآوری شدهxadاند. بخش اعظم تحقیق بر اساس مطالعات پایهxadای تشخیص وضع موجود از میان اسناد فرادست و دارای منشاء داده های فضایی- مکانی پایگاهxadهای دادهxadای استان ، شهرستان و محلی بوده است و بخشی دیگر از تحقیق، پیمایشی و براساس دادهxadهای نمونه آماری صورت گرفته است. برای نمونهxadگیری، از روش تصادفی طبقهxadبندی شده، استفاده گردیده و برای تعیین حجم نمونه، از مدل کوکران به شرح زیر استفاده شده است:

نسبت و در نظر گرفته شده و حجم جامعه مورد مطالعه (N) که براساس آمار گیری سال 1390برابر است با 70000 نفربوده، تعداد نمونه را 174 نفر بهxadدست داده است:

خطای نمونه گیری یا سطح احتمالی مورد نظر با درجه اطمینان

برای سنجش اعتبار پرسشنامهxadهای استفادهxadشده، از روایی صوری و محتوایی بهره جستهxadایم و در این راستا از نظرات 12 نفر از استادان دانشگاه و صاحبxadنظران استفاده شده و اصلاحات و تعدیلات لازم با توجه به نظرات و پیشنهادات آنان انجام شده است. همچنین با استفاده از آزمون آلفای کرونباخ، ضریب مربوط برای ابزار سنجش تحقیق حاضر 98 درصد بدست آمد که نشانxadدهندۀ پایایی بالای سنجهxadها میxadباشد.

روش تجزیه و تحلیل اطلاعات، ترکيبي از روش هاي ارزیابی و تحليلي بوده و با استفاده از دادهxadها و اطلاعات کتابخانهxadاي موجود و نیز دادهxadهای پیمایشی، شاخصxadهای تحقیق مورد ارزیابی قرار گرفتهxadاند. بدینxadگونه که ابتدا بر اساس دادهxadهاي وضع موجود، کاربریxadها و منطقهxadبندی های تراکمی و فعالیت، پهنهxadهای بافت فرسوده، بلوکxadهای آماری 1390 و... امکانات و ظرفیتxadهای بالقوه و بالفعل شهر مشخص گردیده در مرحلة بعد با استفاده از اسناد فرادست، و نظرات کارشناسان و مردم، به استخراج و پردازش دادهxadهای پرسشنامهxadای مبادرت شده است. در مرحله بعدی، شاخصxadها و ابعاد تحقیق در قالب نقشهxadهای GIS استخراج شده و در نهایت با روی همxadگذاری لایهxadهای رستری GIS، نقشه نهایی تابxadآوری باقر شهر در ابعاد مختلف و در سطح فضایی محلات تعیین گردیده است. در ادامه با بهxadکارگیری مدل تحلیلی سوات سناریوهای ارتقاء تابxadآوری باقرشهر تعیین شده و بر اساس آن آینده مطلوب در قالب چشمxadانداز توسعه و ارتقاء تابxadآوری شهر تدوین گردیده است. سپس به فراخور آن، اهداف کلان تابxadآوری شهر مشخص شده و برنامهxadهای عملیاتی

شهر و زندگی...

ما را در سایت شهر و زندگی دنبال می‌کنید

برچسب: کتاب,باقرشهر,برنامه,ریزی,راهبردی,ارتقاء,آوری,شهری, نویسنده: بازدید: 63 تاريخ: جمعه 3 شهريور 1396 ساعت: 16:44

صفحه بندی